24grammata.com

Bibliografia di base per il Griko

Bibliography of  Griko (Greek language, South Italy)

επιμέλεια: Μαριάννα Κατσογιάννου

1. ΓΕΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

AIDLCM (association internationale pour la défense des langues et cultures menacées), 1975: La situation des communautés linguistico-culturelles de la région de Calabria. Rapport établi par la Commission Internationale d’Information et d’Enquête désignée par l’AIDLCM, Perpignan – Reggio Calabria, 189 p.

ALESSIO Giovanni, 1938 – 1945: “Nuovo contributo al problema della grecità dell’Italia meridionale”, Rendiconti dell’Istituto lombardo di scienze e lettere (Classe di lettere e scienze morali e storiche), 1938-1939, vol. lxxii/2 (3o della serie iii), p. 109-172; 1940-1941, vol. lxxiv/2 (5o della serie iii), p. 631-706; 1943-1944, vol. lxxvii/2 (8o della serie iii), p. 617-706; 1944-1945, vol. lxxxviii (9o della serie iii), p. 65-92.

ALESSIO Giovanni, 1943-1944: “Nuove indagini sulla grecità dell’Italia meridionale”, Rendiconti dell’Istituto lombardo di scienze e lettere (Classe di lettere e scienze morali e storiche), vol. lxxvii/1 (8o della serie iii), p. 27-106.

BATTISTI Carlo, 1927: “Appunti su la storia e su la diffusione dell’ellenismo nell’Italia Meridionale”, Revue de linguistique romane, III, p. 1-91.

BATTISTI Carlo, 1930: “Nuove osservazioni sulla grecità nella provincia di Reggio Calabria”, L’Italia dialettale, 6, p. 57-94.

CALLEA Leone, s.d. [1980?]: Bova. Un genocidio grecanico incompiuto, Roma, Montagnoli, 134 p.

CARATZAS Stamatis, 1958: L’origine des dialectes néo-grecs de l’Italie méridionale, Paris, Les Belles-Lettres, 333 p.

CASILE Antonella & FIORENZA Domenico, 1993: Ellenofoni di Calabria. Aspetti storici, linguistici e letterari, Bova Marina, ute-tel-b, 150 p.

CLAUSS Jan Ulrich, 1979: “Isole linguistiche dell’Italia meridionale, con particolare riguardo agli albanesi ed ai greci della Calabria”, Calabria Sconosciuta, II/6, p. 61-74.

COLOTTI Maria-Teresa, 1978: Il problema delle geminate nei dialetti greci del Salento, Bari, Eumenica Editrice, 73 p.

CRUPI Pasquino, 1982: Roghudi. Un’isola grecanica asportata, Cosenza, Pellegrini, 82 p.

DE MAURO Tulio, 1986 (1960): Storia linguistica dell’Italia unita, Bari, Laterza, 573 p.

DE PALMA Claudio, 1982: “Una voce nel deserto”, Archeologia Viva, I/7, p. 50-57.

DE PALMA Claudio, 1983: “La Magna Grecia oggi”, Calabria Sconosciuta, VI/21, p. 11-14.

DIENI Gennaro-Salvatore, 1988: The Greek language in primary education in Calabria, Italy, Ljouwert/Leewarden, Fryske Akademy (EMU-projekt 10a/10b), 16 p.

FALCONE Giuseppe, 1974: “Note per un lavoro di sintesi sul rapporto ‘lingua-dialetto’ in Calabria”, Studi linguistici Salentini, 6, p. 3-19.

FALCONE Giuseppe, 1976: Calabria, Pisa, Pacini, Coll. Profilo dei dialetti italiani, 109 p.

FALCONE Giuseppe, 1979: “Extralinguismo e stratificazione nel lessico calabrese”, Studi linguistici Salentini, 10, p. 136-154.

FALCONE Giuseppe, 1984: “Il sistema fonologico del bovese” in falcone G., Varia linguistica, Cosenza, Rubbettino, p. 81-97.

FALCONE Giuseppe, 1990: “Storia religiosa e storia linguistica nella Calabria bizantina attraverso l’epotoponomastica regionale”, Incontri meridionali, S. 3/2, p.113-136.

FALCONE Giuseppe, 1992: La grecità dell’Italia Meridionale: il sistema fonetico del bovese, Athènes, Kabiros, 54 p.

FOTI Giuseppina, PAOLINO Francesca, SURACI Francesco, 1983: Il disegno nell’ambien­te: analisi della struttura urbana agricola e storico ambientale del territorio della Commu­nità Montana, versante Jonico Meridionale, Reggio Calabria, Laruffa Editore, 373 p.
Giordan Henri (éd.), 1992: Les minorités en Europe. Droits linguistiques et droits de l’homme, Paris, Kimé, 1992, 685 p.

ΚΑΡΑΝΑΣΤΑΣΗΣ Αναστάσιος, 1978: “Ενδιαφέροντα φωνητικά και μορφολογικά φαινόμενα του ιειώματος Μαρτινιάνο της ελληνοφώνου περιοχής του Σαλέντο (Απουλίας) ”, Λεξικογραφικόν Δελτίον Ακαδημίας Αθηνών, XII, p. 69-82.

KARANASTASIS Anastasios, 1992: “Origine e sviluppo dei dialetti italogreci”, in Studi linguistici e filologici offerti a Girolamo Caracausi, Palermo, p. 177-183.

LANDI Addolorata, 1979: Dialetti e interazione sociale in Magna Graecia. Lineamenti di una storia linguistica attraverso la documentazione epigrafica, Napoli, Giannini Editore, 349+lxxvii p.

LANDI Addolorata, 1983: “Tradizione classica o tradizione bizantina nelle ‘insulae’ di lingua greca nell’Italia meridionale ? Prospettive dei metodi sciolinguistici”, in leone, P.-L. (a cura di), Studi bizantini e neogreci: Atti del IV Congresso nazionale di studi bizantini, Lecce ,21-23 aprile 1980 – Calimera, 24 aprile 1980, Galatina, Congedo, p. 403-411.

LOMBROSO Cesare, 1989 (1898): In Calabria, Catania, Nicolò Giannotta Editore, ristampa Reggio Calabria, 187 p.
martino Paolo, 1979: “L’isola grecanica dell’Aspromonte; aspetti sociolinguistici”, in LEONI F. A. (a cura di), I dialetti e le lingue delle minoranze di fronte all’italiano: Atti del XI Congresso Internazionale di Studi, Cagliari, 27-30 Maggio 1977, Roma, Bulzoni, p. 305‑341.

MINUTO Domenico, 1974: “Il circolo culturale ‘La Jonica’ dei Greci di Calabria”, Calabria Cultura, 1, p. 304-311.

MINUTO Domenico, 1986: “La lingua greca di Calabria e i mass media”, Magna Graecia, 7/8, p. 16-18.

MIONI Alberto, Arnuzzo-Lanszweert A., 1979: “Sociolinguistics in Italy”, International Journal of the Sociology of Language, 21, p. 81-107.

MOROSI Giuseppe, 1870: Studi sui dialetti greci della terra d’Otrando, preceduto da una raccolta di canti, proverbi e indovinelli nei dialetti medesimi, Lecce, Editrice Salentina, 214 p.Sorbonne (aut.), LPg 78 in 4¡

MOROSI Giuseppe, 1890-1892: “L’elemento greco nei dialetti dell’Italia meridionale”, Archivio Glottolo­gico Italiano, 12, p. 76-79.

NUCERA Elisabetta, 1985: Greci di Calabria: genesi e sviluppo del movimento associazionistico, Tesi di laurea, Università degli studi di Messina, 213 p.

PARLANGELI Oronzo, 1953: “Sui dialetti romanzi e romaici del Salento”, Memorie dell’Istituto Lombardo di Scienze e Lettere (Classe di Lettere), 25-26, s. II/III, p. 93‑198.

PARLANGELI Oronzo, 1960: Storia linguistica e storia politica nell’Italia meridionale, Firenze, Felice Le Monnier, 204 p.

PARLANGELI Oronzo, 1962: “Testi siciliani in caratteri greci”, in Saggi e ricerche in memoria di Ettore Li Gotti, Palermo, Centro di studi filologici e linguistici siciliani, p. 464‑468.

PERNOT Humbert, 1936: “Hellénisme et Italie méridionale”, Studi italiani di fililogia classica, ns. 13/3, p. 161-182.

PETROPOULOU Cristina, 1994: “Lingua e dialetto nella Grecìa calabrese: aspetti linguistici e culturali”, in Actes du colloque Le lingue del Mediterraneo: le isole e il sostrato, 26-29 settembre 1991, Malta, Università di Malta, p. 153-172.

ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ Χριστίνα, 1995: “Γλώσσα και διάλεκτος στην ελληνόφωνη περιοχή της Καλαβρίας”, Γλώσσα, 35, p. 32-51.

PIROMALLI Antonio, 1980: “Minoranze etnico-linguistiche in Calabria”, Calabria Sconosciuta, III/9, p. 17‑23.

PIROMALLI Antonio1981: Inchiesta attuale sulle minoranze etniche e linguistiche in Calabria, Cosenza, 173 p.

PROFILI Olga, 1983: Le parler grico de Coriglano d’Otranto (province de Lecce, Italie). Problèmes d’interférence entre ce parler grec et les parlers romans environnants, ainsi qu’avec l’italien, Thèse de troisième cycle, Université de Grenoble, 410 p.

PROFILI Olga, 1985: “La romanisation d’un parler grec de l’Italie du Sud par les parlers romans environnants”, in Contacts de Langues – Discours oral: Actes du XVIIe Congrès International de Linguistique et Philologie Romanes, Aix-en-Provence, 29 août-3 sept. 1983, Aix-en-Provence, Université de Provence, p. 127-139.

RODÀ Domenico, 1981: La lingua mozzata. I grecanici nella vallata dell’Amendolea, Roma-Reggio Calabria, Casa del Libro, 81 p.

ROHLFS Gerhard, 1928: “Autochtone Griechen oder Byzantinische GrŠzitŠt?”, Revue de Linguistique Romane, IV, p. 118-200. [compte-rendu par S. Caratzas Ellhnika, 2, 1929, 226]

ROHLFS Gerhard, 1933BS – LPg 372 in-8¡: Scavi linguistici nella Magna Graecia, Roma, Collezione Meridionale Editrice, xv+303 p.

ROHLFS Gerhard, 1958: “La perdita dell’infinito nelle lingue balcaniche e nell’Italia Meridionale”, in Omagiu lui Iorgu Iordan, Bucuresti, Academia Republicii Populare Rom”ne, p. 733‑744. (946 p)Ã

ROHLFS Gerhard, 1962: Neue Beiträge zur Kenntnis der unteritalianieni­schen Gräzität, München, Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 286 p.

ROHLFS Gerhard, 1972: Nuovi scavi linguistici nella antica Magna Graecia, [μετάφραση του ROHLFS, 1962], Palermo, Istituto Siciliano di studi Bizantini e Neoellenici, xviii+234 p.

ROHLFS Gerhard, 1980: Calabria e Salento. Saggi di storia linguistica (studi e ricerche), Ravenna, Longo, 207 p.

ROHLFS Gerhard, 1985: Latinità et ellenismo nel Mezzogiorno d’Italia. Studi e ricerche (dalla Magna Grecia alla Grec’a italica), Chiaravalle Centrale, Frama Sud, 118 p.

SPANO Benito, 1965: La grecità bizantina e i suoi riflessi geografici nell’Italia meridionale e insulare, Pisa, Libreria Goliardica, 190 p.

TROIANO Rosa, 1982: “Le comunità etnico-linguistiche in Calabria”, Calabria Sconosciuta, VI/22-2, p. 49‑52. (évaluation du nombre – distribution des grécophones)

TSOPANAKIS Agapitos, 1968: “I dialetti greci dell’Italia meridionale rispetto a quelli neogreci”, L’Italia dialettale, 31/8, p. 1-23.

VIOLI Filippo, s.d. [1992?]: Storia degli studi della letteretura popolare grecanica, [s.l.], Comune di Bova, 215 p.

2. ΛΕΞΙΚΑ

CARACAUSI Girolamo, 1979: Testi neogreci di Calabria. Indice lessicale, Coll. Testi e monumenti, Palermo, Istituto Siciliano di studi bizantini e neoellenici, xvi+368 p.
Ευρετήριο όλων των λέξεων και τύπων λέξεων που περιέχονται στα κείμενα του CARACAUSI & ROSSI-TAIBI, 1959, με παραδείγματα και μετάφραση στα ιταλικά.

ΚΑΡΑΝΑΣΤΑΣΗΣ Αναστάσιος, 1984 – 1992: Ιστορικό λεξικό των νεοελληνικών ιδιωμάτων της Κάτω Ιταλίας, Αθήνα, Ακαδημία Αθηνών, vol. I, 1984, 447 p.; vol. II, 1986, 487 p.; vol. III, 1988, 568 p.; vol. IV, 1991, 539 p.; vol. V, 1992, 493 p.
Ογκώδες έργο, με δεδομένα από την εικοσαετή έρευνα του συγγραφέα, αλλά και από λεπτομερή επεξεργασία των παλιότερων πηγών. Το πληρέστερο λεξικό της διαλέκτου, όπου τα λήμματα είναι μεταφρασμένα στα νέα ελληνικά και συνοδεύονται από άφθονα παραδείγματα και γραμματικές παρατηρήσεις.

ROHLFS Gerhard, 1932 – 1939: Dizionario dialettale delle tre Calabrie, con note etimologiche e un’introduzione sulla storia dei dialetti calabresi, Halle, Max Niemeyer – Milano, Ulrico Hoepli, vol. I, 1932, 424 p.; vol. II, 1934, 479 p.; vol. III, 1939, 143 p.
Αν και πρόκειται για λεξικό της ρομανικής διαλέκτου της Καλαβρίας (με μετάφραση στα ιταλικά), αποτελεί ενδιαφέρουσα πηγή, ιδιαίτερα σε σχέση με την επίδραση άλλων γλωσσών στη διάλεκτο. Οι “tre Calabrie” είναι οι τρεις επαρχίες (Catanzaro, Cosenza et Reggio) στις οποίες χωρίζεται διοικητικά η περιοχή.

ROHLFS Gerhard, 1964 (1930): Lexicon graecanicum Italiae inferioris. Etymologisches Wörterbuch der unteritalienischen Gräzität, Tübingen, Max Niemeyer, 1964, 629 p.
Η πρώτη έκδοση του λεξικού (1930) είχε τίτλο Etymologisches Wörterbuch der unteritalienischen Gräzität. Ο συγγραφέας ενδιαφέρεται κυρίως για τις ετυμολογίες των λέξων, τις οποίες λημματογραφεί σύμφωνα με τον τύπο (εξακριβωμένο ή υποθετικό) στον οποίο ανάγονται. Η μετάφραση των λημμάτων δίνεται στα γερμανικά, ενώ τα περισσότερα παραδείγματα είναι μεταφρασμένα στα ιταλικά.

ROHLFS Gerhard, 1977: Nuovo dizionario dialettale della Calabria (con repertorio italo-calabro), Ravenna, Logo, 945 p.
Λεξικό της ρομανικής διαλέκτου της Καλαβρίας, με ιδιίτερη έμφαση στα δάνεια από το ελληνικό ιδίωμα.

3. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΕΣ

CONDEMI Filippo, s.d. [1987 ?]: Grammatica grecanica. La lingua, la vita e l’anima degli ultimi Ellenofoni di Calabria, [s.l.], Coop. Contezza, 199 p.
Προσπάθεια ανάπτυξης μίας μεθόδου διδασκαλίας για παιδιά, από ένα ελληνόφωνο γιατρό από το Γκαλλιτσιανό.

CRUPI Giovanni Andrea, s.d. [1980 ?]: La “glossa” di Bova; cento favole esopiche in greco calabro; schema grammaticale; lessico, Rocella Ionica, Associacione Culturale Ionica, 126 p.

Το έργο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, χάρη στο σώμα κειμένων στο οποίο βασίζεται. Πρόκεται για κείμενα, κυρίως λαϊκές διηγήσεις, τις οποίες έχει καταγράψει ο ίδιος ο συγγραφέας. Η μετάφραση στο ρομανικό ιδίωμα της Καλαβρίας σε συνδυασμό με το γλωσσάριo που συνοδεύει τη γραμματική, επιτρέπουν την σύγκριση των δύο ιδιωμάτων.

FALCONE Giuseppe, 1973: “Il dialetto romaico della Bovesìa”, Memorie dell’Istituto Lombardo di Scienze e Lettere (Classe di Lettere), 34, 427 p.
Λεπτομερής παρουσίαση της φωνητικής όλων των επιμέρους ποικιλιών του ιδιώματος και περιγραφή της μορφολογίας με πολλά παραδείγματα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τους ρηματικούς τύπους.

ROHLFS Gerhard, 1950: “Historische Grammatik der unteritalianienischen Gräzität, München, Bayer, 1950, 264 p.”, Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 264 p.
Συγκριτική γραμματική των ιδιωμάτων Καλαβρίας και Απουλίας με την νέα ελληνική. Είναι το πρώτο έργο στο οποίο βρίσκουμε συστηματική περιγραφή των φωνητικών και μορφολογικών φαινομένων του ιδιώματος.

ROHLFS Gerhard, 1977 (1950): Grammatica storica dei dialetti italogreci (Calabria; Salento), München, Beck, xxvi+251 p.
Μετάφραση στα ιταλικά του ROHLFS, 1950.

SCOTT Stam, 1979: Grammatica elementare del greco di Calabria, Palaio Phaliro, 66 p.
Μεθοδική εργασία, η οποία όμως βασίζεται αποκλειστικά σε γραπτό σώμα κειμένων από τοπικά περιοδικά και εφημερίδες.

4. ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

CARACAUSI Girolamo, Rossi-Taibi Giuseppe, 1959: Testi neogreci di Calabria, Palermo, Istituto Siciliano di studi bizantini e neoellenici, 492 p.
Κείμενα και παροιμίες στη διάλεκτο της Καλαβρίας, τα οποία χρονολογούνται μεταξύ 1880 και 1958. Ενδιαφέρουσα εισαγωγή με παρουσίαση παλιότερων ερευνών, λεξικογικές, γραμματικές και κοινωνιογλωσσολογικές παρατηρήσεις για την κατάσταση της γλώσσας στη δεκαετία του 50.

CASILE Bruno, s.d. [1991 ?]: Barlume nel buio – Strafonghia sto skotidi, Vibo Valentia, Qualecultura, 169 p.
Κείμενα και ποιήματα από το ιδίωμα της Μπόβα, με εμφανή επίδραση από την κοινή νέα ελληνική.

COMPARETTI Domenico, 1976 (1866): Saggi dei dialetti greci dell’Italia meridionale, [s.l.], Arnaldo Froni, xxvii+105 p.
Μεταξύ άλλων, η συλλογή περιλαμβάνει τα παλιότερα δείγματα της γλώσσας, τρία ποιήματα από τη Μπόβα που κατέγραψε ο Karl Witte το1821.

CONDEMI Filippo, s.d. [1990 ?]: To taxìdi – Il viaggio, Reggio Calabria, I Cumelca, 134 p.
Προσωπική διήγηση ενός ταξιδιού στην Ελλάδα, γραμμένη στο ιδίωμα του Γκαλιτσιανό, αλλά με πολλές παρεμβολές από την κοινή νέα ελληνική.

FALCONE Giuseppe, 1971: “Testi bovesi (Gallicianò di Condofuri) in trascrizione fonetica”, Parole e metodi – Bolletino dell’atlante linguistico italiano, 2, p. 151-166.
Κείμενα από το ιδίωμα του Γκαλιτσιανό, με μοροφολογικές παρατηρήσεις για τις ιδιαιτερότητες της ρηματικής κλίσης.

MINUTO Domenico, NUCERA Salvino, ZAVETTIERI Pietro, 1988: Dialoghi greci di Calabria, Reggio Calabria, Laruffa, 243 p.
Αυθεντικά κείμενα, κυρίως διάλογοι, μαγνητοφωνημένα μεταξύ 1982 και 1983 στα χωριά Μπόβα, Χωρίο ντι Ροχούδι και Γκαλιτσιανό, σε πιστή μεταγραφή.

NUCERA Salvino, 1987: Agapao na graspo. Poesie in grecanico, Cosenza, Marra, 54 p.
Ποιήματα γραμμένα στο ιδίωμα του Ροχούδι, με έντονες επιδράσεις από την κοινή νέα ελληνική. Μτάφραση στα ιταλικά.

PELLEGRINI Astorre, 1874 – 1875: “Il dialetto greco-calabro di Bova”, Rivista di filologia e d’istruzione classica, II (1874), p. 13-25; 62-74; 117-140; 315-324; 388-398; 432-445; 498-511; 562-574; III (1875), p. 75-70; 238-354.
Γενική παρουσίαση των κατωιταλικών ιδιωμάτων, ποιήματα και κείμενα από το ιδίωμα της Μπόβα.

RODÀ Domenico, s.d. [1994 ?]: Grecanici: come rinasce una cultura, Reggio Calabria, Istituto Gramsci, 102 p.
Κείμενα της δεκαετίας του 1980, γραμμένα στο ιδίωμα του Γκαλιτσιανό, με εθνογραφικό κυρίως ενδιαφέρον.

http://sites.google.com/site/katsoyannou/ereuna/oi-ellenikes-dialektoi-tes-kato-ital/bibliographia-katoitalikes